Piotr Zamelski

Odszkodowania i zadośćuczynienia za błędy medyczne.
Analiza orzecznictwa sądów powszechnych z lat
1989-2015

Opracowanie dotyczy urzeczywistniania[1] prawa do uzyskania odszkodowania lub zadośćuczynienia z tytułu szkody wyrządzonej przez podmiot leczniczy (tzw. błędy medyczne). W przypadku błędów medycznych naprawienie szkody przyjmuje postać odszkodowania pieniężnego za stratę dającą się wyrazić w pieniądzu (koszty leczenia, utracony zarobek, itp.) lub zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, która nie ma charakteru ekonomicznego (np. cierpienie, ból, stres). Przyjęcie przedziału czasowego 1989-2015, będącego czasem głębokich przemian ustrojowych i ekonomicznych, pozwala zobrazować zmieniającą się świadomość prawną społeczeństwa, która formowała się równolegle do kolejnych zmian w systemie ochrony zdrowia.

 1. Zagadnienia metodologiczne i procesowe

Obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody należy do fundamentalnych zasad stosunków międzyludzkich, który stanowi ważną materię prawa cywilnego materialnego i procesowego[2]. Dochodzenie roszczeń z tytułu szkód powstałych w wyniku błędów medycznych budzi szczególne emocje z uwagi na uciążliwość i często nieodwracalny charakter szkody, a także zaburzoną relację zaufania pomiędzy lekarzem i pacjentem. Z drugiej strony, roszczenia pacjentów lub ich rodzin często budzą poczucie krzywdy i zagrożenia u samych lekarzy, którzy pomimo starań i wysiłków nie osiągnęli oczekiwanego efektu terapeutycznego.

W rozważaniach skoncentrowano się na rozstrzygnięciach sądów powszechnych (rejonowych, okręgowych[3] i apelacyjnych) rozpoznających powództwa w pierwszej i drugiej instancji. Podstawowym źródłem danych są zestawienia roczne dostarczone przez Wydział Statystycznej Informacji Zarządczej Ministerstwa Sprawiedliwości, przy czym niektóre z prezentowanych danych dotyczą wyroków nieprawomocnych. Rozróżnienie poziomów sądownictwa wiąże się z ogólną zasadą postępowania cywilnego, zgodnie z którą sądem pierwszej instancji jest sąd rejonowy, zaś apelacje kierowane są do sądu okręgowego. Sąd okręgowy rozpoznaje sprawy w pierwszej instancji w przypadkach określonych w ustawie Kodeks postępowania cywilnego[4], przy czym w kontekście odpowiedzialności za błędy medyczne o właściwości sądu okręgowego decyduje przesłanka wartości przedmiotu sporu (czyli kwoty żądanego odszkodowania i zadośćuczynienia)[5].

Porównując dane za poszczególne lata należy jednak pamiętać, że na podstawie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta stworzono alternatywną, wobec procesu sądowego, procedurę dochodzenia roszczeń przez pacjentów przed wojewódzkimi komisjami do spraw orzekania o zdarzeniach medycznych (od 1 stycznia 2012 r.)[6]. Z tego względu liczba pozwów wniesionych po wskazanej dacie nie jest równoznaczna z rzeczywistą liczbą sporów skierowanych na drogę prawną. Dla pełnego obrazu sprawy trzeba także pamiętać, że przeważającą większość odszkodowań i zadośćuczynień z tytułu tzw. błędów medycznych wypłacają zakłady ubezpieczeń, z którym podmiot leczniczy zawarł obowiązkową umowę ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej[7].

Z metodologicznego punktu widzenia nie ma możliwości ustalenia, jaki odsetek błędnych decyzji personelu medycznego staje się przedmiotem pozwów wnoszonych przez pacjentów lub ich rodziny. Część błędów nie jest bowiem przedmiotem roszczeń ze strony pacjentów, a kolejna część roszczeń zostaje dobrowolnie uznana przez podmioty lecznicze. Niejednokrotnie trudne jest nawet jednoznaczne zakwalifikowanie określonych działań lub zaniechań jako błędów medycznych, o czym świadczą rozbieżności w stanowiskach stron i opiniach biegłych[8]. Fakt wniesienia powództwa do sądu pierwszej instancji wskazuje jednak na pewien poziom świadomości prawnej pacjenta. Osobnym problemem jest motywacja pacjentów dochodzących roszczeń z tytułu tzw. błędów medycznych, która może być rozpatrywana w kontekście wiedzy psychologicznej i socjologicznej. Niewątpliwie jednak zdarzają się roszczenia oparte wyłącznie na chęci uzyskania korzyści finansowych lub zemsty na lekarzu (a nawet na całym środowisku medycznym).

2. Charakterystyka roszczeń kierowanych do sądów

W latach 1989-2015 do sądów orzekających w pierwszej instancji wpłynęło łącznie 23.311 pozwów, w tym 6.246 do sądów rejonowych (26,8%) oraz 17.065 do sądów wojewódzkich i okręgowych (73,2%)[9]. Większość roszczeń opiewa zatem na stosunkowo wysokie sumy, które uzasadniają właściwość sądu wyższego stopnia (obecnie są to roszczenia przekraczające 75.000 zł). Niewykluczone, że część pacjentów rezygnuje z dochodzenia niskich kwot odszkodowania lub zadośćuczynienia przed sądami rejonowymi z powodu długiego czasu trwania procesu, wysokich kosztów pełnomocnictwa procesowego, konieczności poddawania się kolejnym badaniom w związku z postępowaniem dowodowym, a także obaw przed nieprzychylną opinią środowiska lekarskiego (szczególnie w mniejszych społecznościach). Dla przykładu, w 2015 r. liczba wniesionych pozwów stanowiła 3% liczby świadczeniodawców, którzy podpisali umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia[10], co – przy oczywistych ułomnościach tego zestawienia – obrazuje częstotliwość kierowania spraw na drogę sądową.

Najmniej pozwów wniesiono w 1991 r. (260), najwięcej w 1998 r. (1447). Wydaje się, że większość różnic pomiędzy poszczególnymi latami ma charakter przypadkowy i mieści się w możliwych wahaniach statystycznych, tym niemniej widoczna jest ogólna tendencja wzrostu liczby roszczeń. Po gwałtownym wzroście liczby spraw w latach dziewięćdziesiątych XX w. nastąpiła względna stabilizacja. Prawdopodobnie proces ten był uwarunkowany historycznie, w szczególności wynikał z większego poczucia wolności i wprowadzenia rozwiązań systemowych na rzecz podnoszenia autorytetu władzy sądowniczej. Spadek liczby spraw kierowanych do sądów okręgowych widoczny jest od 2003 r., jednak od 2010 r. ponownie zauważono tendencję wzrostową. Jednocześnie od roku 2006 następuje powolny spadek liczby roszczeń kierowanych do sądów rejonowych (opiewających na niższe kwoty).

Po reformie systemu ochrony zdrowia, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r., podstawową formą prawną działania podmiotów leczniczych[1] stał się samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej (SP ZOZ) posiadający osobowość prawną, co znajduje odzwierciedlenie w statystykach wnoszonych spraw. W tej formie funkcjonuje zdecydowana większość szpitali, które z uwagi na specyfikę udzielanych świadczeń, najczęściej są pozywane przez pacjentów lub członków ich rodzin. W latach 2000-2015 wniesionych zostało 12.546 pozwów przeciwko SP ZOZ (79%), 2150 przeciwko Skarbowi Państwa lub jednostkom samorządu terytorialnego jako reprezentantom podmiotów państwowych i samorządowych, które nie posiadają osobowości prawnej (13,5%) oraz 1198 przeciwko podmiotom niepublicznym, w tym spółkom handlowym, spółdzielniom i przedsiębiorcom indywidualnym (7,5%). Jednocześnie warto zauważyć, że wejście w życie z dniem 1 lipca 2011 r. ustawy o działalności leczniczej, która preferowała przekształcanie SP ZOZ w spółki prawa handlowego[2], znajduje odbicie w rosnącej liczbie spraw przeciwko podmiotom niepublicznym przy jednoczesnym spadku liczby spraw przeciwko SP ZOZ.

 

3. Rozstrzygnięcia spraw

Sprawy rozpatrywane w postępowaniu cywilnym mogą zakończyć się całkowitym lub częściowym uwzględnieniem powództwa, zawarciem ugody albo oddaleniem powództwa. W okresie 1989-2015 całkowitym lub częściowym uwzględnieniem powództwa zakończyło się 32,4% załatwionych spraw, a w 4,1% przypadków zawarto ugodę.

Wzrost skuteczności powództw w omawianym okresie następował wolniej, niż wzrost liczby wydawanych wyroków. W roku 1990 odsetek spraw wygranych przez powodów wynosił 36%, w roku 2000 – 46%, w roku 2010 – 25%, a w roku 2015 – 28%. Średnia skuteczność powództw w omawianym okresie wynosiła 32,4%, przy czym w liczbach bezwzględnych utrzymywała się tendencja wzrostowa uwzględnianych powództw. Taka sytuacja może mieć różne przyczyny, które wymagają odrębnych badań, np. roszczeniowe nastawienie pacjentów (przy braku obiektywnych podstaw), niewystarczające przygotowanie pełnomocników procesowych (przy znacznym wzroście ich liczby), niechęć biegłych do potwierdzania błędów innych lekarzy (sędzia, nie mając wiedzy medycznej, zdaje się na ich opinię) czy restrykcyjne podejście sądów w kwestii odpowiedzialności deliktowej (z obawy przed uchyleniem wyroku). Sam fakt korzystania z drogi sądowej świadczy o stopniowym wzroście świadomości prawnej społeczeństwa, choć zjawisko takie może być oceniane jako pożądane tylko w przypadku rzeczywistego przekonania powodów o doznaniu szkody lub krzywdy. Niepokoi natomiast wciąż niski odsetek ugód zawieranych w drodze mediacji (dane nie obejmują liczby ugód pozasądowych).

Warto zwrócić uwagę na stosunek liczby pozwów odrzuconych i zwróconych[1] (liczonych łącznie) do ogólnej liczby rozpatrzonych spraw. Pomimo różnej liczby spraw rozpatrywanych w poszczególnych latach ilość pozwów dotkniętych brakami formalnymi niemal się nie zmienia. W latach 2000-2015 odrzuconych lub zwróconych było od 88 do 174 pozwów rocznie (średnio 122 pozwy w roku, czyli 12% wnoszonych pozwów). Wobec spadku liczby zakładanych spraw, który utrzymuje się od 2004 r., odsetek pozwów odrzuconych i zwróconych wzrasta (8% w roku 2001 i 16% w roku 2012, choć w liczbach bezwzględnych były to odpowiednio 116 i 132 pozwy). Można w tym kontekście stwierdzić, że w społeczeństwie funkcjonuje względnie stała liczba osób, które mają poczucie doznanej szkody lub krzywdy (nie zawsze słusznie), ale nie posiadają środków lub umiejętności potrzebnych do skutecznego dochodzenia roszczeń (tzw. pieniacze sądowi).

4. Kwoty zasądzonych odszkodowań i zadośćuczynień

Należy podkreślić, że kwoty zasądzonych odszkodowań i zadośćuczynień są podane wyłącznie w celach poglądowych, ponieważ ich wysokość zależy od rozmiaru odpowiednio szkody i krzywdy występujących w danej sprawie. Z tego względu fakt, że w danym roku orzeczono wysokie świadczenia reparacyjne, nie daje podstaw do formułowania przewidywań na kolejne lata, w których rozstrzygane są sprawy dotyczące błędów medycznych o odmiennych skutkach zdrowotnych i ekonomicznych. Co więcej, podane kwoty nie uwzględniają współczynnika inflacji, dlatego nie należy przywiązywać nadmiernej wagi do ich średniej i sumy. Dla celów porównawczych warto natomiast wskazać, że łączna kwota odszkodowań i zadośćuczynień orzeczonych przez sądy powszechne wobec podmiotów leczniczych w roku 2015 odpowiadała wartości zaledwie 0,001% polskiego PKB za ten rok.

Większą wartość badawczą przedstawia zestawienie liczby spraw, w których sądy uwzględniły powództwo i zasądziły odszkodowanie lub zadośćuczynienie. W tabeli rozróżniono podstawowe rodzaje podmiotów leczniczych (samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej posiadające osobowość prawną, podmioty państwowe i samorządowe nieposiadające osobowości prawnej oraz podmioty niepubliczne). Ponadto w odniesieniu do każdego podmiotu wskazano, jaki sąd rozpatrywał sprawę w pierwszej instancji (rejonowy lub okręgowy), a jaki w drugiej instancji (okręgowy lub apelacyjny). Takie rozróżnienie obrazuje skalę roszczeń kierowanych przeciwko podmiotom leczniczym danego rodzaju.

Przedstawione dane wskazują, że w badanym okresie przeważają roszczenia o wyższej wartości, co oczywiście nie oznacza, że sądy w całości uwzględniały roszczenia powodów. Od 20 marca 2007 r. sąd okręgowy jest właściwy w pierwszej instancji, gdy wartość przedmiotu sporu przekracza 75.000 zł, poprzednio była to kwota 15.000 zł (co widać w statystykach za lata 2005-2007). Ponadto trzeba zauważyć, że tendencja do dochodzenia wysokich roszczeń ma charakter malejący, a w roku 2015 większość spraw była rozpatrywana w pierwszej instancji przez sądy rejonowe[1]. Jednocześnie po gwałtownym spadku w roku 2008 wzrasta liczba apelacji, w których doszło do zmiany wyroku przez sąd drugiej instancji (brak informacji, w ilu przypadkach stało się to na korzyść powoda, w ilu na korzyść pozwanego podmiotu leczniczego). Ze względu na zmianę zasad właściwości sądów w roku 2007, w kolejnym wykresie uwzględniono dane od tego okresu.

Ostatnim zagadnieniem wymagającym analizy jest liczba osób, na rzecz których sądy powszechne zasądziły odszkodowanie lub zadośćuczynienie. Jest to liczba odmienna od liczby rozpatrzonych spraw, ponieważ w jednej sprawie może występować większa liczba powodów i pozwanych (art. 72 k.p.c.), jak również w jednym wyroku sąd może zasądzić jednocześnie odszkodowanie i zadośćuczynienie.

Prezentowane dane statystyczne pozwalają na określenie średnich wartości odszkodowań i zadośćuczynień orzeczonych w poszczególnych latach, przy czym raz jeszcze należy zwrócić uwagę na niecelowość porównywania wymiaru zasądzonych zaświadczeń w różnych latach. Trzeba podkreślić fakt rosnącej liczby powodów, którym sądy przyznały odszkodowanie lub zadośćuczynienie, co znajduje potwierdzenie także w danych dotyczących skuteczności wnoszonych powództw.

Podsumowanie

Na podstawie analizy pozyskanych danych należy stwierdzić, że:

1)   w latach 1989-2000 liczba spraw o odszkodowanie lub zadośćuczynienie z tytułu tzw. błędów medycznych szybko wzrastała, po 2003 r. widoczny jest spadek liczby wnoszonych powództw, ale od 2010 r. zaobserwowano ich niewielki wzrost;

2)   od 2007 r. liczba spraw wnoszonych do sądów pierwszej instancji utrzymuje się na podobnym poziomie, zauważono jednak stopniowy spadek liczby spraw wnoszonych do sądów okręgowych, a więc opiewających na wyższe kwoty roszczeń;

3)   najwyższa skuteczność roszczeń utrzymywała się w latach 1996-2006, od 2010 r. stopniowo zmniejsza się odsetek spraw wygrywanych przez powodów;

4)   niezależnie od liczby rozpatrywanych spraw utrzymuje się względnie stała liczba wadliwych pozwów, które podlegają odrzuceniu lub zwrotowi z przyczyn formalnych;

5)   po 2013 r. liczba osób, na rzecz których zasądzone zostało odszkodowanie lub zadośćuczynienie, wykazuje tendencję wzrastającą.

Bibliografia

Źródła prawa

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotu wykonującego działalność leczniczą, Dz. U. Nr 293, poz. 1729.

Ustawa z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 1994 r., Nr 43, poz. 189.

Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz. U. z 2016 r., poz. 186 z późn. zm.

Ustawa z dnia 8 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 160, poz. 1064.

Ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. Nr 55, poz. 318.

Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, Dz. U. z 2016 r., poz. 1638 z późn. zm.

Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz innych ustaw, Dz. U. Nr 235, poz. 1699.

Ustawa z dnia 16 grudnia 1992 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 1993 r., Nr 12, poz. 53.

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 z późn. zm.

Ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. Nr 20, poz. 86.

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz. U. z 2016 r., poz. 623 z późn. zm.

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz. U. z 2016 r., poz. 380 z późn. zm.

Literatura

Korytkowska, Daria. 2012. „Pojęcie błędu medycznego i zdarzenia medycznego.” Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica 274:61-70.

Najwyższa Izba Kontroli. 2015. Informacja o wynikach kontroli. Działalność szpitali samorządowych przekształconych w spółki kapitałowe. KZD-4101-004/2014. Warszawa: Najwyższa Izba Kontroli.

Narodowy Fundusz Zdrowia. 2015. Realizacja zadań na rzecz pacjentów. Podsumowanie działań i wyzwania na przyszłość. Warszawa: Narodowy Fundusz Zdrowia.

Oniszczuk, Jerzy. 2008. Filozofia i teoria prawa. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.

Serwach, Małgorzata. 2011. „Zasady i tryb ustalania odszkodowania i zadośćuczynienia w przypadku zdarzeń medycznych.” Prawo Asekuracyjne 4 (69):29-41.

Stadniczeńko, Stanisław Leszek. 2000. Urzeczywistnianie prawa w zatrudnianiu młodocianych w okresie transformacji. Opole: Uniwersytet Opolski.

Wnęk, Aldona, i Katarzyna Policha. 2011. „Błąd medyczny – nowy reżim odpowiedzialności odszkodowawczej; nowe zasady ustalania odszkodowania i zadośćuczynienia w przypadku zdarzeń medycznych.” Rozprawy Ubezpieczeniowe 2 (11):106-123.

Odszkodowania i zadośćuczynienia za błędy medyczne.
Analiza orzecznictwa sądów powszechnych z lat 1989-2015

Streszczenie

Przedmiotem opracowania jest analiza spraw przeciwko podmiotom leczniczym o odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu tzw. błędów medycznych rozpatrywanych przez sądy powszechne w latach 1989-2015. Źródłem danych statycznych są sprawozdania przekazywane corocznie Ministerstwu Sprawiedliwości przez sądy. W toku rozważań odniesiono się kolejno do kwestii metodologii badań i organizacji procesu cywilnego, ogólnej charakterystyki roszczeń przeciwko podmiotom leczniczym kierowanych na drogę sądową i rozpatrzonych przez sądy w okresie badawczym, sposobu rozstrzygania przedmiotowych spraw przez sądy oraz kwot świadczeń przyznawanych przez sądy na rzecz powodów. Dane zostały przedstawione w formie zestawień tabelarycznych i wykresów słupkowo-liniowych w celu zobrazowania prawidłowości i tendencji utrzymujących się w dłuższych okresach czasu. Celem opracowania jest prezentacja danych oraz ich interpretacja w kontekście uregulowań prawnych i procesów społecznych.

Słowa kluczowe: błąd medyczny, Ministerstwo Sprawiedliwości, odszkodowanie, zadośćuczynienie

Compensations and Satisfactions for Medical Errors. Analysis of the Case Law of Courts of General Jurisdiction in the Years 1989-2015

Summary

The subject of this paper is the analysis of cases brought against medical entities for compensation and damages due to so-called medical errors considered by the common courts in the years 1989-2015. The source of statistical data is statements submitted annually to the Ministry of Justice by the courts. Issues addressed in the analysis include research methodology and the organisation of civil procedures, the general characteristics of claims against medical entities taken to court and settled during the investigation period, the methods of examining the cases in question by the courts, and the amounts adjudged by them for the benefit of claimants. The data were provided in the form of tables and bar and line charts for more transparent presentation of trends sustained over longer periods of time. The main aim of this paper is to present data and interpret it in the context of legal regulations and social processes.

Key words: medical error, Ministry of Justice, compensation, damages

Information about Author: Piotr Zamelski, Ph.D., adjunct assistant professor in the Department of Humanities and Legal Sciences, Faculty of Economics and Management, Opole University of Technology, ul. Luboszycka 7, 45-036 Opole, Poland, e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.






 Dr Piotr Zamelski, adiunkt w Katedrze Nauk Humanistycznych i Prawnych, Wydział Ekonomii i Zarządzania, Politechnika Opolska, ul. Luboszycka 7, 45-036 Opole, Polska, e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

[1] Przez pojęcie „urzeczywistnianie prawa” rozumie się za A. Kaufmannem wzajemne przyporządkowanie normy prawnej do warunków życia konkretnej osoby, które zmierza do zapewnia stanu ich „wzajemnej odpowiedniości”. Proces ten zachodzi każdorazowo w indywidualnym rozstrzygnięciu sądowym. Zob.: J. Oniszczuk, Filozofia i teoria prawa, Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck, 2008, s. 682-685; S.L. Stadniczeńko, Urzeczywistnianie prawa w zatrudnianiu młodocianych w okresie transformacji, Opole: Uniwersytet Opolski, 2000, s. 11-12.

[2] Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, Dz. U. z 2017 r., poz. 459 [dalej cyt.: k.c.], art. 415 i 448; ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz. U. z 2016 r., poz. 186 z późn. zm., art. 67a n.

[3] Do 31 grudnia 1998 r. obecne sądy okręgowe działały jako sądy wojewódzkie, zob. ustawa z dnia 8 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 160, poz. 1064.

[4] Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 z późn. zm. [dalej cyt.: k.p.c.].

[5] Od 1 lipca 1985 r. sąd rejonowy przestawał być właściwy, jeżeli wartość przedmiotu sporu przewyższała kwotę 500 000 zł (ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. Nr 20, poz. 86), od 1 października 1990 r. – 20 000 000 zł (ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. Nr 55, poz. 318), od 1 marca 1993 r. – sto milionów (ustawa z dnia 16 grudnia 1992 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 1993 r., Nr 12, poz. 53), od 1 lipca 1996 r. – 15 000 zł (ustawa z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 43, poz. 189), od 20 marca 2007 r. – 75 000 zł (ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz innych ustaw, Dz. U. Nr 235, poz. 1699).

[6] Zob. szerzej: M. Serwach, Zasady i tryb ustalania odszkodowania i zadośćuczynienia
w przypadku zdarzeń medycznych.
„Prawo Asekuracyjne” 4 (69) 2011, s. 29-41;
A. Wnęk, K. Policha, Błąd medyczny – nowy reżim odpowiedzialności odszkodowawczej; nowe zasady ustalania odszkodowania i zadośćuczynienia w przypadku zdarzeń medycznych, „Rozprawy Ubezpieczeniowe” 2 (11) 2011, s. 106-123.

[7] Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, Dz. U z 2016 r., poz. 1638 z późn. zm., art. 25; rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 2011 r. w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotu wykonującego działalność leczniczą, Dz. U. Nr 293, poz. 1729.

[8] Zob. szerzej: D. Korytkowska, Pojęcie błędu medycznego i zdarzenia medycznego, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica” 274 (2012), s. 61-70.

[9] Dane Ministerstwa Sprawiedliwości. Informacje za rok 2000 wykazują braki spowodowane prawdopodobnie przekształceniami organizacyjnymi w systemie opieki zdrowotnej i utworzeniom sądów okręgowych w 1999 r.

[10] Liczba świadczeniodawców w 2015 r. wynosiła 30.578, zob. Narodowy Fundusz Zdrowia, Realizacja zadań na rzecz pacjentów. Podsumowanie działań i wyzwania na przyszłość, Warszawa: Narodowy Fundusz Zdrowia, 2015.

[11] Termin wprowadzony ustawą o działalności leczniczej.

[12] Na dzień 30 kwietnia 2014 r. liczba szpitali w Polsce wynosiła 1078. Po wejściu
w życie ustawy o działalności leczniczej przekształceniu w spółki kapitałowe
uległo 49 szpitali, zob. Najwyższa Izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli. Działalność szpitali samorządowych przekształconych w spółki kapitałowe, KZD-4101-004/2014, Warszawa: Departament Zdrowia, 2015, s. 9.

[13] Zwrot pisma procesowego ma miejsce w przypadku, gdy pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty (art. 130 k.p.c.). Z kolei odrzucenie powództwa następuje, gdy w danej sprawie droga sądowa jest niedopuszczalna, sprawa o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku albo została już prawomocnie osądzona oraz, gdy jedna ze stron nie ma zdolności sądowej, albo jeżeli powód nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy, albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie (art. 199 § 1 k.p.c.).[14] Możliwe, że na wysokość dochodzonych roszczeń ma wpływ opłata sądowa określona stosunkowo, która wynosi 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, nie więcej jednak niż 100.000 zł (ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Dz. U. z 2016 r., poz. 623 z późn. zm., art. 13 ust. 1). Konsekwencje obowiązku zwrotu kosztów sądowych przeciwnikowi w przypadku przegrania procesu (art. 98 k.p.c.) powinny być oceniane w kontekście skuteczności roszczeń przeciwko podmiotom leczniczym.